Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Prawosławna Częstochowa

Autor wpisu: Nina Brzostowska-Smólska, Krzysztof Smólski
Data publikacji: 23.11.2010
Okres historyczny: Oświecenie XVIII w.

W połowie sierpnia, gdy na Jasną Górę w Częstochowie dociera wezbrana rzeka pielgrzymów, mniej liczni pątnicy podążają do Grabarki – miejsca szczególnego dla polskiego prawosławia. Co roku z Warszawy, Białegostoku, Lublina, Bielska Podlaskiego, Hajnówki, Białowieży, z Jabłecznej i z pobliskich Siemiatycz wędrują na Grabarkę tysiące ludzi.

Przybywającym do stóp Świętej Góry najpierw ukazuje się cudowne źródełko obudowane kapliczką. Wodzie, która z niego wypływa, od wieków przypisuje się moc uzdrawiania. Z nim też wiążą się wydarzenia, jakie miały zapoczątkować ruch pielgrzymkowy na Grabarkę. W 1710 roku pewien mieszkaniec Siemiatycz miał sen: tylko ucieczka na górę przy źródełku w uroczysku Sumieńszczyzna mogła uratować ludność okolicznych wiosek przed epidemią dżumy. Nie trzeba dodawać, że ci, którzy posłuchali tej rady, uszli cało z zarazy, a na wzniesieniu, nazwanym wkrótce Świętą Górą, postawiono drewnianą cerkiew. Dopiero pod koniec XVIII wieku powstała wieś Grabarka i od niej właśnie wcześniejsza Sumieńszczyzna (od nazwy uroczyska) czy Moszczona (od nazwy rzeczki płynącej opodal) wzięła obecną nazwę. Warto zaznaczyć, że Święta Góra Grabarka, określana niekiedy mianem „serca polskiego prawosławia”, od chwili założenia aż do kasaty unii w 1839 roku była sanktuarium greckokatolickim. W niektórych publikacjach prawosławnych można się spotkać z próbami poszukiwania początków Grabarki do XII–XIII wieku i związania jej z kręgiem chrześcijaństwa prawosławnego. Wersja ta, według której w czasie najazdu tatarskiego w 1241 roku na Świętej Górze znalazła schronienie cudowna ikona Chrystusa Zbawiciela z sąsiedniego Mielnika, nie ma jednak potwierdzenia w żadnych źródłach. Należy to traktować jako prawosławną mitologię negującą greckokatolicki rodowód Grabarki.

Po wizycie u źródła i przejściu przez mur otaczający Górę, wybudowany z kamieni przyniesionych przez odwiedzających, pielgrzymi kierują swe kroki w stronę cerkwi pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Architektura obecnej świątyni nawiązuje do budowli, która tragicznie spłonęła w 1990 roku (choć murowana, to z zewnątrz została obłożona drewnianym szalunkiem). Również malowidła pokrywające ściany i sufit wnętrza nawiązują do ikonografii wcześniejszej świątyni, która była dziełem Adama Stalony-Dobrzańskiego i Jerzego Nowosielskiego. Cerkiew jest trójdzielna: składa się z narteksu, czyli przedsionka, części głównej i prezbiterium znajdującego się za ikonostasem. Część główną zdobią wspomniane już polichromie wykonane przez Jarosława Wiszenkę. Malowidła na ścianach przedstawiają sceny z życia Jezusa i Maryi, natomiast sufit zdobią barwne pasy przedzielone wizerunkami świętych oraz sceną Przemienienia. Ikonostas jest niski, dwurzędowy. Przedstawienia Chrystusa i Matki Boskiej, obecne w każdym ikonostasie, znajdują się po obu stronach tradycyjnie ozdobionych wrót carskich. Skrajne ikony dolnego rzędu ukazują świętych Piotra i Pawła. W rzędzie świątecznym natomiast z 12 głównych świąt, ze względu na brak miejsca, wybrano tylko część. Poza ikonostasem znajduje się ikona Matki Boskiej Iwerskiej, czyli Gruzińskiej, będąca kopią ikony z góry Athos. W Grabarce otacza się ją szczególnym kultem.

Cerkiew jest niewielka, zbyt mała, by pomieścić wszystkich pielgrzymów zjeżdżających na Święto Przemienienia Pańskiego. Gromadzą się oni wokół świątyni na zboczach wzniesienia, wśród drzew i krzyży wotywnych. Tych ostatnich jest tu mnóstwo, głównie drewnianych, różnych rozmiarów – od kilkumetrowych do zupełnie malutkich. Wiele z nich opatrzono tabliczkami informującymi o intencji, z jaką zostały przyniesione na Świętą Górę. Pielgrzymi, zanim umieszczą swój krzyż wśród innych otaczających cerkiew, zgodnie ze zwyczajem powinni trzykrotnie okrążyć świątynię na kolanach. Z tego względu Grabarkę często nazywa się Wzgórzem Pokutników. Znajduje się m.in. krzyż upamiętniający wielkiego rosyjskiego pisarza Michaiła Bułhakowa, który był bratem ciotecznym jednej z przełożonych tutejszego klasztoru.

Obchody Święta Przemienienia Pańskiego, przypadającego na 19 sierpnia, rozpoczynają się już dzień wcześniej. Jest to jedno z 12 najważniejszych świąt prawosławia (przedstawianych w tzw. rzędzie świątecznym każdego ikonostasu), upamiętniające wydarzenia na górze Tabor, opisane w Ewangelii. Po wieczornej modlitwie w wigilię święta wierni biorą udział w nabożeństwie za zmarłych – panichidzie. Następnie aż do rana są odprawiane kolejne liturgie. Głównemu nabożeństwu przewodniczy arcybiskup Sawa zwierzchnik kościoła prawosławnego w Polsce.

Najwięcej pielgrzymów gromadzi się na Grabarce 18 sierpnia, ale tradycją stały się także zjazdy organizowane przez Bractwo Młodzieży Prawosławnej. Wielu spośród pątników to obcokrajowcy. W 2009 roku trasa pielgrzymki z Białowieży po raz pierwszy wiodła częściowo przez terytorium Białorusi, a połowę grupy stanowili Białorusini. Na Świętą Górę pielgrzymują nie tylko prawosławni, odwiedzają ją nie tylko wierzący. Również innych przyciąga niezwykła atmosfera Grabarki – góry krzyży i modlitwy.

Źródło:

Lechowski Andrzej, Grabarka: Góra Krzyży, Białystok 2004.
Radziukiewicz Anna, Grabarka: góra krzyży i modlitwy, Białystok 2001.
Rąkowski Grzegorz, Polska Egzotyczna, cz. 1, Pruszków 2005.
Sosna Grzegorz, Święte miejsca i cudowne ikony. Prawosławne sanktuaria na Białostocczyźnie, Białystok 2001.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 2213)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Galeria

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter