Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Żydzi z Kałuszyna

Autor wpisu: Uczniowie Szkoły Podstawowej im. Bolesława Prusa w Kałuszynie, wpis powstał w ramach programu CEO Ślady przeszłości (2008) , oprac. Maja Rzeplińska
Data publikacji: 25.11.2010
Okres historyczny: 1800-1914

Przed wojną 82 proc. mieszkańców mazowieckiego Kałuszyna stanowili Żydzi. Historia ich osadnictwa sięga prawdopodobnie 1718 roku, kiedy właściciel tych terenów Wojciech Opacki wystarał się o prawa miejskie i sprowadził Żydów, aby ożywić przemysł i handel. Pierwsze wzmianki na temat ludności żydowskiej w Kałuszynie pochodzą z połowu XVIII wieku, a i te są skromne i dotyczą głównie danych demograficznych. Wiemy jednak, że w tym czasie wybudowano pierwszą synagogę, która spłonęła w 1783 roku. Nową bożnicę wzniesiono cztery lata później w okolicach Starego Rynku. Wielu Żydów przybyło do Kałuszyna właśnie na przełomie XVIII i XIX wieku. W tym czasie miasteczko znajdowało się kolejno w zaborze austriackim, Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim, a jego mieszkańcy, także Żydzi, aktywnie uczestniczyli w powstaniach: kościuszkowskim, listopadowym i styczniowym. W mieście żyło 1092 Żydów, w tym słynny rabin Meir Szolem Rabinowicz z Kałuszyna, szerzej znany jako Szolem Alejchem. Ludność żydowska stanowiła ok. 80 proc. mieszkańców.

Na początku XIX wieku wybudowano tzw. trakt brzeski, prowadzący z Warszawy do Terespola. Trasa szlaku wiodła przez Kałuszyn, dzięki czemu miasteczko niezwykle się rozwinęło. Od połowy XIX wieku odbywał się tu największy targ zboża na wschodnim Mazowszu. Targ przyciągał głównie handlarzy żydowskich, nawet z odległych miejscowości, a prócz zboża i produktów zbożowych sprzedawano tu także bydło i konie. Pamiątką po tamtych czasach jest dziś brukowany plac naprzeciw dworca PKS-u, za ulicą Mostową, dawniej służący właśnie jako rynek i miejsce handlu. Żydzi kałuszyńscy specjalizowali się także w produkcji tałesów, czyli okryć używanych w czasie modlitwy.

Od połowy lat 30. dochodziło do wystąpień antyżydowskich. Okoliczni chłopi, widząc w Żydach konkurentów w handlu i rzemiośle, podjudzani przez agitatorów atakowali nieodpowiadające im stragany. Niemcy zajęli Kałuszyn już we wrześniu 1939 roku, jednak na początku do miasteczka przybywało jeszcze wielu Żydów, uciekających z innych miejscowości. Kałuszyn w wyniku ciężkich walk został zniszczony w 80 proc., co widać na fotografiach z tego okresu, pokazujących puste parcele, gruzy i stojące gdzieniegdzie domy bez dachów. Wyjątkiem jest potężna synagoga, zbudowana na początku XX wieku, po wielkim pożarze miasta, który strawił poprzednią bożnicę. Znamy ją jednak wyłącznie ze zdjęć, gdyż Niemcy w lipcu 1942 roku i ją wysadzili w powietrze. W tym roku wysłali też pierwszych Żydów do obozu zagłady w Treblince i stworzyli getto. Do grudnia 1942 roku, wszystkich ludzi pochodzenia żydowskiego, w sumie ok. 8 tysięcy osób, przetransportowali do Treblinki.

Dziś świadectwami kilkuwiekowej obecności Żydów w Kałuszynie są: stara macewa, umieszczona przy wejściu do kościoła parafialnego, kilka kamienic przy ulicy Warszawskiej oraz mykwa – budynek łaźni.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,4 (głosów: 1930)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane osoby

Powiązane lokalizacje

Galeria

Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna
Żydzi z Kałuszyna

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter