Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Mielnik nad Bugiem

Autor wpisu: Mariusz Derecki
Data publikacji: 25.07.2011
Okres historyczny: Średniowiecze V-XV w.

Jeden z najstarszych ośrodków miejskich na Podlasiu.

Mielnik nad Bugiem jest jednym z najstarszych ośrodków miejskich na Podlasiu. Malowniczo położony na wapiennych wzgórzach Podlaskiego Przełomu Bugu kryje w sobie bogactwo już ponad tysiącletniej historii.

We wczesnym średniowieczu spotykało się tu osadnictwo mazowieckie i ruskie, ale początek grodu – co potwierdzają badania archeologiczne – należy wiązać z osadnictwem ruskim, najpewniej aż z Wołynia. Archeolodzy datują powstanie grodu mielnickiego na początek XI wieku, kiedy to południowe Podlasie znalazło się w strefie wpływów Rusi Kijowskiej. We władaniu książąt ruskich tereny te miały znajdować się do początku XIV wieku, kiedy to kontrolę nad nimi przejęła coraz bardziej ekspansywna Litwa, zbierająca sukcesywnie księstwa ruskie osłabione rozbiciem dzielnicowym i najazdami tatarskimi.

Zanim jednak ziemie te weszły w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, początkowo, bo tuż po roku 1045, a więc po nastąpieniu rozbicia dzielnicowego, obszary nad środkowym Bugiem znalazły się w granicach księstwa turowsko-pińskiego, a następnie – od drugiej połowy XII wieku – panowanie nad nimi objęli książęta halicko-włodzimierscy.

W międzyczasie, bo w roku 1240 Mielnik miał zostać najechany i spalony przez Tatarów, lecz nie wszyscy historycy potwierdzają ten fakt. Nie ulega natomiast najmniejszej wątpliwości, że w połowie XIII wieku Mielnik był miejscem, z którego wyruszały wspólne rusko-mazowieckie ekspedycje przeciw wojowniczym Jaćwingom dającym się mocno we znaki i Rusinom, i Mazowszanom.

Natomiast w połowie XIV wieku waleczny książę litewski Giedymin włączył te ziemie do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pod koniec XIV wieku ziemia mielnicka na krótkie okresy trafiała jeszcze we władanie księcia mazowieckiego – Janusza, wracała jednak do Litwy, by jeszcze w latach 1440–1444 znowu znaleźć się w rękach Piastów mazowieckich, wykorzystujących przejściowe słabości Wielkiego Księstwa. I to właśnie wówczas, w 1440 roku mazowiecki książę – Bolesław IV – nadał Mielnikowi prawo miejskie chełmińskie, które w 1501 roku zostało zastąpione przez wielkiego księcia litewskiego Aleksandra prawem mgadeburskim.

Rok 1501 jest także ważną datą w historii miasta ze względu na to, że została wówczas zawarta kolejna już unia polsko-litewska, zwana unią mielnicką. Sukcesy militarne Moskwy, a zwłaszcza klęska, jaką poniosły wojska litewskie w 1500 roku w bitwie nad rzeką Wiedroszą, w walce z siłami Iwana III, zmusiła Litwinów do poszukiwania możliwości zacieśnienia więzów z Polską. Dlatego też w 1501 roku, w okresie bezkrólewia sejm polski zawarł w Piotrkowie umowę z delegatami wielkiego księcia Aleksandra i rady wielkoksiążęcej. Układ ten został nazwany unią mielnicką, jako że w Mielniku został zatwierdzony przez nowo obranego króla. Zgodnie z porozumieniem oba państwa miały posiadać jednego wspólnie wybieranego monarchę, wspólnie odbywać sejmy i zobowiązywały się do wzajemnej pomocy wojskowej.

Natomiast w 1513 roku Mielnik i cała ziemia mielnicka znalazły się w granicach nowo utworzonego województwa podlaskiego, które do czasu zawarcia unii lubelskiej w 1569 roku wchodziło w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, by w roku jej podpisania znaleźć się w granicach Korony, z wyjątkiem jego części południowo-wschodniej, która została wydzielona w województwo brzesko-litewskie (ziemia brzeska, kamieniecka, kobryńska) i pozostała w granicach Litwy.

W 1240 roku w Mielniku miała już istnieć cerkiew Bogurodzicy, kolejna cerkiew została ufundowana w 1341 roku, a w 1420 roku z fundacji wielkiego księcia Witolda powstał kościół parafialny pod wezwaniem Świętego Rocha. Ruiny tego gotyckiego kościółka zachowały się do naszych czasów. Wyrastają majestatycznie ku niebu u podnóża grodziska na Górze Zamkowej.

Bujny rozkwit miasta został nieco zahamowany przez powstanie konkurencyjnego mostu na Bugu w Turnej, w pobliżu Siemiatycz (około 15 km na zachód), ale prawdziwy upadek Mielnika przyniosły dopiero wojny XVII wieku, a w szczególności potop szwedzki. Miasto nie dość, że zostało zniszczone przez wojska szwedzkie w 1655 roku, to jeszcze doszczętnie spalone w 1657 roku przez księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego.

Do dawnej świetności Mielnik nie wrócił już nigdy, choć dziś jest jednym z najbardziej urokliwych miasteczek całego Podlasia, malowniczo położonym na nadbużańskich dość wysokich wzgórzach. Kontemplując okoliczne krajobrazy, można odnieść wrażenie, że znaleźliśmy się na Pogórzu. Uroku miastu dodaje także drewniana zabudowa, niewielkie tradycyjne domy o dwuspadowych dachach, z przydomowymi ogrodami, rozłożone na łagodnych stokach nasłonecznionych kredowych wzgórz. Gdy wjeżdżamy do miasta od strony zachodniej, naszą uwagę bez wątpienia przykuje murowana cerkiew pod wezwaniem Narodzenia Bogarodzicy z 1825 roku. Tuż za nią znajduje się stary cmentarz prawosławny z pomalowaną na błękitny kolor drewnianą kaplicą pod wezwaniem Opieki Matki Bożej z 1777 roku. Na skraju cmentarza zbocze stromo opada w stronę Bugu i otwiera się wspaniały widok na drugi lesisty brzeg szeroko płynącej rzeki.

Nieco dalej, na placu będącym dawnym rynkiem miejskim, w jego wschodniej pierzei dostrzeżemy wyróżniający się wielkością dom, w pierwszej połowie XIX wieku mieszczący synagogę. Obecnie ulokowała się w nim galeria sztuki, prowadzona przez sympatyczne małżeństwo, które trafiło na wschód gdzieś z centralnej czy zachodniej Polski. Właściciele chętnie oprowadzają po galerii i dzielą się wiedzą na temat jej historii.

Będąc w Mielniku, nie sposób nie wspiąć się na Górę Zamkową i nie obejrzeć dawnego grodziska, na szczyt którego prowadzą obecnie schodki wykonane z drewna i kamieni, a na które jeszcze nie tak dawno trzeba było wspinać się stromą piaszczystą, a nierzadko śliską, ścieżką, chwytając się korzeni wystających z ziemi czy gałęzi krzewów. Dziś to już przyjemny i łatwy spacer, bez najmniejszego dreszczu, z wyjątkiem tych emocji, które towarzyszą nam, gdy znajdziemy się na szczycie góry i ogarniemu wzrokiem Dolinę Bugu oraz otaczające ją wzgórza ciągnące się z każdej strony aż po horyzont, porośnięte masywem leśnym o różnych odcieniach, poczynając od jasnozielonego, przez ciemnozielony, aż do granatowego czy wręcz czarnego na odległych krańcach.

U podnóża grodziska rozłożyły się natomiast malownicze ruiny wspomnianego już gotyckiego kościółka z 1420 roku, ufundowanego przez wielkiego księcia Witolda, a zbombardowanego w czasie działań wojennych w 1915 roku. W całości zachowała się jedynie plebania z końca XVIII wieku, dziś całkowicie już opuszczona.

Zmierzając zaś jeszcze dalej na wschód, nie sposób nie zwrócić uwagi na kolejne tajemnicze wzgórze również wyglądające jak grodzisko, o którym jednak próżno szukać wzmianki w przewodnikach, nawet pytani przez nas miejscowi nie wiedzieli, co upamiętnia postawiony na jego szczycie żeliwny krzyż, przy którym ktoś ustawia znicze.
Warto też zajrzeć do neobarokowego kościółka pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego, wzniesionego w latach 1913–1920. Stąd także roztacza się piękny widok na drugi brzeg Bugu, no i mamy nie więcej niż kilkaset metrów do odkrywkowej kopalni kredy. Mielnik jest bowiem położony na wzgórzach wapiennych, na ich południowych, nasłonecznionych stokach, co sprawia, że panuje tu klimat względnie łagodny, dużo łagodniejszy niż w pozostałych częściach Podlasia.

To właśnie za jego sprawą możemy w okolicy spotkać liczne gatunki ciepłolubnej roślinności pontyjskiej, charakterystycznej dla obszarów Morza Czarnego, Ukrainy czy południowej Europy. By rzucić na nie okiem, powinniśmy się udać do Rezerwatu Góra Uszeście, położonego na północ od Mielnika. Tuż za północnymi obrzeżami miasta warto także wdrapać się na wieżę widokową, z której jak na dłoni będziemy mogli podziwiać rozległy obszar Podlaskiego Przełomu Bugu z nieodmiennie urzekającymi wzgórzami porośniętymi w większości sosnowymi lasami.

Mielnik to oczywiście nie tylko bogata historia, liczne obiekty zabytkowe, piękne położenie, dość egzotyczna roślinność, lecz także miejsce, w którym co roku – z reguły w sierpniu – odbywają się Muzyczne Dialogi nad Bugiem prezentujące kulturę mniejszości narodowych z Polski, całej Europy, a czasem także i z innych kontynentów. Na pewno warto tu wówczas zajrzeć.

Źródło:

Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak, Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 1994.
Jerzy Hawryluk, Podlasze. Śladami ruskiej przeszłości, Bielsk Podlaski 2000.
Grzegorz Rąkowski, Polska egzotyczna I, Pruszków 1999.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,2 (głosów: 1507)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Galeria

Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem
Mielnik nad Bugiem

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter